کرج، خيابان بهشتی، بین هلال احمر و دارايی، ساختمان پزشكان نور، طبقه 3، واحد 11 - تلفن : 34498116

دکتر مریم بصیرت
استادیار دانشکده دندان‌پزشکی گیلان

دکتر آتس‌سا پاک فطرت
استاد دانشکده دندان‌پزشکی مشهد

عموماً پزشکان عمومی، متخصص، بیماران و حتی بعضی از دندان‌پزشکان نسبت به رشته بیماری‌های دهان، فک و صورت آگاهی کافی ندارند. بیماران دارای ضایعات دهان، فک و صورت با مشکلات فراوانی از قبیل تأخیر در تشخیص، ارجاع و مراجعه به افراد با تخصص‌های غیرمرتبط مواجه می‌شوند. در بسیاری از موارد اختلالات حسی و ضایعات مخاط دهان و فک و صورت به غلط به حضور دندان‌های عفونی، پوسیدگی، سینوزیت، بیماری‌های پوستی نسبت داده می‌شود. حتی تغییرات طبیعی مخاط دهان (که گاه بیماران و پزشکان به غلط آن را سرطان دهان می‌خوانند) به عنوان یک بیماری در نظر گرفته می‌شود. ممکن است بیماران تحت روش‌های تشخیصی تهاجمی نظیر CT scan و درمان‌های غیرضروری و نادرست مانند مصرف دارو یا درمان ریشه قرار بگیرند که سبب اتلاف وقت، هزینه، انرژی، کاهش اعتماد بیمار به پزشک یا دندان‌پزشک می‌شود.

در کشور ما مطالعه اصولی و مناسبی در حیطه نامه ارجاع پزشکی و دندان‌پزشکی صورت نگرفته است. در مطالعاتی که در سایر کشورها انجام شده، بیشترین دلیل عدم ارجاع به متخصصین عبارتند از:
– عدم ارجاع مجدد بیمار توسط متخصصین به ارجاع‌دهنده
– عدم اطلاع رسانی و پاسخ به سوال پزشک ارجاع دهنده (۱)
– عدم تاثیر قابل ملاحظه در زمان انتظار بیماران ارجاع شده (۲)

همچنین، متخصصین علت عدم پاسخ به نامه‌های ارجاع را این گونه مطرح می‌کنند:
– نداشتن وقت
– ناخوانا بودن نامه‌های ارجاع
– غیرضروری بودن ارجاع
– عدم توانایی پزشک ارجاع دهنده برای درمان بیمار (چرا باید پاسخ داده شود؟)
– پیچیده بودن مشکل پزشکی بیمار (تشخیص برای متخصص هم مشکل است.)
– بی‌فایده بودن پاسخ (ممکن است بیمار نامه ارجاع را نزد پزشک ارجاع دهنده نبرد.) (۳)

اگرچه ارتباط بین پزشکان و متخصصین می‌تواند از طریق تلفن و مکالمات غیررسمی نیز انجام شود، نامه‌های ارجاع (نوع معمول یا الکترونیکی) مهم‌ترین وسیله ارتباطی بین آنها است. برخی نویسندگان معتقدند به کار بردن نامه‌های فرمی و استاندارد (form letter) سبب افزایش محتوای اطلاعات در ارجاع‌ها و ارتباط پزشک، دندان‌پزشک عمومی و متخصص می‌شود. نامه‌های فرم و استاندارد معمولاً کوتاهتر هستند و محتوای بالاتری از نامه‌های غیراستاندارد دارند.(۴)

مطالعاتی که روی نامه‌های ارجاع صورت گرفته است نشان داده که اغلب متخصصین از کیفیت نامه‌های ارجاع رضایت نداشتند. در نامه ارجاع علاوه بر معرفی بیمار و تاریخ ارجاع باید علت ارجاع، تاریخچه پزشکی و فامیلی، یافته‌های کلینیکی، نتایج تست‌های پاراکلینیکی و درمان‌های قبلی بیمار ذکر شود. در مورد ضایعات دهانی، توصیف ضایعه، محل آناتومیکی، اندازه، علائم و سیر رشدی، تشخیص کلینیکی هم باید مرقوم شود (۵و۴). بهتر است در نامه‌های ارجاع محلی برای برای پاسخ دندان‌پزشک متخصص تعبیه شود. به هر حال مطالعات در این زمینه در ایران محدود بوده و استفاده از نامه ارجاع، پروسه‌ها، محتویات نامه، ناکامل و غیراستاندارد است. با آموزش مناسب می‌توان در جهت افزایش کیفیت نامه ارجاع و ارجاع مناسب گام برداشت.

به طور کلی نامه ارجاع باید مختصر، مناسب، مودبانه و شامل اطلاعات زیر باشد:
۱. نام، عنوان (title) و آدرس شخصی که بیمار به او ارجاع داده می‌شود.
۲. نام بیمار، آدرس و تاریخ تولد
۳. دلیل ارجاع
۴. تقاضای مشاوره یا درمان
۵. ذکر درمان‌های قبلی انجام شده با ذکر تاریخ آن
۶- تاریخچه پزشکی و اجتماعی

در موارد ارجاع به متخصصین بیماری‌های دهان موارد ذیل ضروری است:
– تاریخچه شکایت اصلی بیمار
– مشخص کردن موارد اورژانس
– توصیف کلینیکی ضایعه
– یافته‌های پاراکلینیکی
– تشخیص پیشنهادی (۶)

۱. Esterman RF. Study of communication between general practitioners and specialists. Br J Gen Pract 1990 Nov; 40(340): 445–۴۴۹
۲. Jacobs LG, Pringle MA. Referral letters and replies from orthopaedic departments: opportunities missed. BMJ 1990 Sep; 8; 301(6750):470-473
۳. Smith S, Khutoane G.Why doctors do not answer referral letters.SA Fam Pract 2009 ;51(1):64-67
۴. Martin H N Tattersall, Phyllis N Butow, Judith E Brown and John F Thompson. Improving doctors’ letters .The Medical Journal of Australia 2002 ;177 (9): 516-52
۵. Navarro CM, Onofre MA, Sposto MR. Referral letters in oral medicine: an approach for the general dental practitioner. Int J oral maxillofacial surg 2001; 30(5): 448-51
۶. Mossey P.Patient Referral. 2002. Available at: www.OUP.com

برگرفته از وبسایت خبری دندانه