ارتودنسی، یک روش درمانی بسیار کاربردی است که نه تنها لبخند را زیبا تر می کند ، بلکه سلامت عملکرد دندان و فک را نیز بهبود می بخشد. اما این روش درمانی ، در کنار تمام مزایایی که دارد ، با چالشهای بسیار زیادی نیز از جمله رعایت بهداشت دقیق دندان و ابزار ارتودنسی مواجه است. وجود براکت ، سیم ها و تجهیزات کمکی در دهان، محیطی پیچیده برای تمیز نگه داشتن دندان ها ایجاد می کند. در چنین شرایطی، بی توجهی به رعایت بهداشت دندان ارتودنسی شده باعث بروز انواع مشکلات دندانی و حتی پوسیدگی آنها میشود.
رعایت بهداشت در ارتودنسی
رعایت بهداشت در طول درمان ارتودنسی یکی از مهمترین ارکان دریافت بهترین نتایج از فرایند ارتودنسی شناخته می شود. در حقیقت، نتیجه نهایی ارتودنسی تا حد زیادی به میزان مراقبت بیمار از دندان و لثه ها بستگی دارد که بر عهده خود فرد است. بسیاری از افراد گمان می کنند نصب براکت یا شروع درمان، برای دستیابی به نتایج عالی کافی است؛ در حالی که بیمار باید بداند از همان روز نخست، تعهدی طولانی مدت نسبت به رعایت دقیق اصول بهداشتی خواهد داشت. در ارتودنسی ثابت، مواد غذایی به راحتی بین سیم و براکت ها گیر میکند که این ذرات در صورت تمیز نشدن به موقع، به محل رشد باکتری ها تبدیل شده و در نهایت باعث ایجاد پلاک و جرم خواهند شد. از سوی دیگر، اگر پلاک بر روی سطح دندان باقی بماند، به سرعت به پوسیدگی های موضعی و تغییر رنگ های سفید گچی تبدیل می شود که حتی پس از برداشتن براکت نیز قابل مشاهده خواهد بود. بنابراین، ارتودنسی نه تنها نیازمند مهارت متخصص ارتودنسی است، بلکه به همکاری کامل بیمار در رعایت بهداشت نیز وابسته است.
عوارض عدم رعایت بهداشت در ارتودنسی
به طور کلی رعایت بهداشت دندان در ارتودنسی به دلایل مختلف دشوارتر از شرایط عادی دندانها است. براکت و سیم ها به طور کلی سطوح متعددی ایجاد می کنند که مسواک به سختی به آن ها دسترسی خواهد داشت. همچنین، تغییر در الگوی جویدن و محدودیت در مصرف برخی غذاها باعث می شود تا ذرات غذایی مدت بیشتری در دهان باقی بمانند.
از این رو برخی از مشکلات و یا چالشهای موجود در زمان عدم رعایت بهداشت ارتودنسی عبارت اند از:
- آسیب به دندان : اصلی ترین عارضه ای که عدم رعایت بهداشت در ارتودنسی به همراه دارد ، آسیب و خرابی دندان می باشد که بسیار جدی بوده و عواقب گوناگونی به همراه دارد.
- تشکیل پلاک باکتریایی: پلاک میکروبی بر روی براکت ها به سرعت شکل گرفته و اگر به موقع تمیز نشود، باعث التهاب لثه و پوسیدگی می شود.
- جرم گیری دشوارتر: جرم گیری دندان به دلیل وجود براکتها در بیماران ارتودنسی معمولاً زمان بر یا حتی ناممکن است
- تغییر رنگ دندان: تجمع مواد غذایی در اطراف براکت ها باعث زردی یا لکه های سفید روی مینای دندان می شود.
- افزایش احتمال بوی بد دهان: به علت باقی ماندن ذرات غذایی و رشد میکروب ها در فضای بین براکت ها، بوی ناخوشایند یکی از مشکلات شایع ناشی از آن است.
مراحل رعایت بهداشت در ارتودنسی
حفظ بهداشت دندان ارتودنسی شده مستلزم رعایت چند اصل مهم و روزانه است. البته که ممکن است در ابتدا این فرایند برای بیمار وقت گیر به نظر برسد، اما با گذشت زمان به یک عادت ساده و مؤثر تبدیل خواهد شد. از این رو مراحل اصلی رعایت بهداشت در ارتودنسی عبارت اند از:
مسواک زدن
استفاده از مسواک نرم مخصوص ارتودنسی یک امر حیاتی و ضروری است. مسواک مخصوص ارتودنسی دارای شیار مرکزی هستند که براکت ها را به خوبی تمیز می کنند. توصیه می شود هر ناحیه از دهان حداقل ۱۰ ثانیه با حرکات دایره ای و زاویه دار ؛ بعد از هر وعده غذایی تمیز شود.
استفاده از مسواک بین دندانی : استفاده از مسواک بین دندانی برای تمیز کردن فضاهای بین سیم و دندان ها تا حد زیادی مؤثر است. این ابزار کوچک می تواند ذرات غذایی باقی مانده را از قسمت هایی که مسواک معمولی به آن دسترسی ندارد، بیرون بیاورد.
نخ دندان مخصوص ارتودنسی: نخ دندان های معمولی در بیماران دارای ارتودنسی به سختی قابل استفادهاند، به همین دلیل نخ دندان مخصوص که دارای قسمت سوزنی شکل است، گزینه ای ایدهآل محسوب می شود که استفاده روزانه از آن به کاهش تشکیل پلاک کمک می کند.
دهانشویه ضد باکتری: استفاده از دهانشویه های حاوی فلوراید، سدیم یا کلرهگزیدین برای کاهش باکتری ها و تقویت مینای دندان بسیار موثرند. استفاده منظم (حداقل دو بار در روز) از این محلول ها، محافظت زیادی در برابر پوسیدگی ایجاد می کند.
رژیم غذایی مناسب: در دوران ارتودنسی باید از مصرف غذاهای چسبنده و سفت مانند ذرت بو داده، آجیل و شکلات هایی که باعث چسبیدن به دندانها می شود ، پرهیز شود. این مواد نه تنها به براکت ها آسیب می زنند بلکه تمیز کردن آنها نیز بسیار دشوار است.
نحوه رعایت بهداشت ارتودنسی ثابت و متحرک
رعایت بهداشت ارتودنسی ثابت و متحرک تفاوت هایی اساسی دارد که آگاهی از این تفاوت ها به بیماران کمک می کند تا بهترین روش درمانی را برای انجام ارتودنسی انتخاب کنند.
ارتودنسی ثابت
در این روش، براکت به صورت دائمی بر روی دندان ها نصب می شود و تنها توسط متخصص قابل جدا شدن هستند. بنابراین تمیز کردن آنها کمی پیچیده تر است و نیاز به دقت بیشتری دارد. برای بیماران با ارتودنسی ثابت، استفاده از مسواک بین دندانی، نخ دندان مخصوص و دهان شویه الزامی است.
ارتودنسی متحرک
در این نوع درمان، بیمار می تواند دستگاه را در هنگام غذا خوردن یا مسواک زدن از دهان خارج کند. به همین دلیل، تمیز نگه داشتن دندان ها آسان تر است اما با این حال، خود پلاک متحرک نیز باید هر روز شسته و ضدعفونی شود.
اهمیت نگهداری وسایل ارتودنسی
وسایل ارتودنسی چه متحرک باشند و چه ثابت،نیاز به نگهداری و مراقبت دارند.میزان تحمل هر یک از انواع ارتودنسی های متحرک و ثابت در دهان کاملا” محدود می باشد و افراد پس از مدتی از این وسایل احساس خستگی می کنند.ازین رو بایستی در اسرع زمان ممکن و در بازه زمانی منطقی درمان ارتودنسی را پیش برد و به نتیجه رساند.
اگر براکت های ارتودنسی مدام بشکنند با پلاک های متحرک دایما’ دچار تغییر شکل شوند، عملا’ زمان درمان ارتودنسی افزایش می یابد و چه بسا که این افزایش طول دروه درمان ارتودنسی از آستانه تحمل بیمار بیشتر باشد و فرد متخصص ارتودنسی را مجبور کند که درمان را زمانی که هنوز به حداکثر کیفیت ممکن نرسیده، تمام کند. لذا نگهداری از وسایل ارتودنسی به وضوح روی طول دوره درمان ارتودنسی و کیفیت درمان ارتودنسی تاثیرگذار است.
