شکاف لب (cleft lip) و شکاف کام (cleft palate) از جمله اختلالات مادرزادی قابل ترمیم هستند که در نوزادان مشاهده میشوند.

 در این اختلالات که در دوران جنینی به وقوع میپیوندند، قسمتهایی از بافت دهان از جمله لب، لثه و کام نوزاد به طور کامل تشکیل نمیشوند؛ از اینرو نوزاد متولد شده هنگام تولد همراه با شکاف یا شکافهایی متعدد در قسمت داخلی و خارجی دهان خواهد بود.

 شکاف کام و لب از جمله شایعترین ناهنجاریهای موجود در در دنیا وایران هستند. شیوع و بروز این ناهنجاری در خارج از ایران یک مورد در بین هر 600 تا 700 تولد زنده عنوان شده است. در مطالعات صورت گرفته در ایران نیز تعداد مبتلایان به این ناهنجاری در حدود 110 هزار نفر عنوان شده است.

 لازم به ذکر است شکاف کام در دختران و شکاف لب در پسران شایعتر است. نوزاد مبتلا به ناهنجاریهای مذکور از بدو تولد با مشکلات فراوانی دست به گریبان خواهد بود و با توجه به نقش غیر قابل انکار کام و لب در تغذیه و تکلم چنانچه تشخیص و درمان این ناهنجاری به طور صحیح صورت نگیرد، این مشکلات تا پایان عمر همراه فرد خواهند بود و توانایی فرد در تکلم و برقراری رابطه اجتماعی مؤثر را به مخاطره خواهند انداخت.

 از میان عوارض و مشکلات ناشی از شکاف کام و لب میتوان به موارد زیر اشاره کرد:

  • اختلال در تکلم: به دلیل وجود اختلال در تشکیل کام و مشترک بودن مسیرهای بینی و دهان در این بیماران، بیان کلمات و جملات با مشکل رو به رو خواهند بود.
  • شنوایی ناکافی و ناشنوایی تدریجی: شیر وارد شده به دهان کودک، از طریق بینی به پشت گوش راه پیدا میکند و با ایجاد عفونت ابتدا باعث کاهش شنوایی تدریجی و پس از آن ناشنوایی کامل خواهد شد. عفونت ایجاد شده معمولاً فاقد علایم بالینی مشخص است و والدین عموماً زمانی متوجه این مشکلات میشوند که دیگر نمیتوان کاری برای نوزاد انجام داد.
  • رشد نامنظم و به هم ریختگی دندانها: به دلیل عدم تکامل کامل دهان، دندانها بسیار نامنظم و گاهی در محل شکاف لب و کام رویش پیدا میکنند.
  • ناتوانی در استفاده از شیر مادر: این نوزادان به دلیل عدم تکامل کامل کام، نمیتوانند عمل مکیدن را انجام دهند که این امر به رشد جسمی ناکافی، ضعیف و لاغر شدن کودک مبتلا به ناهنجاری می انجامد.
  • ایجاد حالت خفگی در هنگام خوردن غذا و شیر: به دلیل یکی بودن راه های دهان و بینی در این کودکان، هنگام شیر خوردن، شیر وارد بینی نوزاد شده و باعث ایجاد حالت خفگی در وی میشود و در صورتی که روش صحیح شیر دهی به مادران آموزش داده نشود، امکان خفگی نوزادان در هنگام شیر دادن وجود دارد.
  • تأثیر نامطلوب بر چهره و زیبایی کودک

همه موارد گفته شده بیانگر اهمیت تشخیص و درمان صحیح در این نوزادان است چرا که درمان ناهنجاریهای مذکور باید در زمان صحیح مربوطه انجام شود، تا علایم به طور کامل برطرف شوند.

 شکافهای کام و لب انواع مختلفی دارند؛ میتوانند تنها در کام، تنها در لب و یا همراه با هم ظاهر شوند. همچنین میتوانند به صورت کامل، ناکامل، یک طرفه (درگیری یک سمت لب) و یا دو طرفه (درگیری هر دو سمت لب) باشند.

شکاف کام و لب در کودکان
شکاف کام و لب در کودکان

علت یا علل ایجاد شکاف کام و لب هنوز به طور دقیق شناخته شده نیستند، اما گفته میشود مجموعه ای از عوامل ژنتیکی و محیطی مختلف در ایجاد این ناهنجاری نقش دارند. مهمترین وشایعترین این عوامل عبارتند از:

  • عوامل ژنتیکی و سن بالای والدین
  • استفاده از مواد مخدر و مشروبات الکلی در حین بارداری
  • استرس هیجان و فشار روحی مادر در دوران بارداری
  • استفاده از داروهای مخصوص بدون مشورت پزشک نظر دیلانتین
  • کمبود و یا استفاده بیش از حد از ویتامینها در موقعیتهای خاص

شکاف لب عموماً در هفته 14 یا 15 بارداری در سونوگرافی به ویژه سونوگرافی 3 بعدی مشخص است. اما شکاف کام در سونوگرافی مشخص نیست. دوره درمان بیماران با اختلال شکاف کام و لب از هنگام تولد آغاز گشته و تا 20 سالگی ادامه می یابد. جراحی اولیه لب در 3-2 ماهگی و جراحی اولیه کام در حدود 9 ماهگی انجام میگیرد. عواملی نظیر وزن و میزان رشد کودک و بیماریهایی نظیر مشکلات قلبی میتوانند زمان عمل را تغییر دهند.

شکاف کام و لب در کودکان
شکاف کام و لب در کودکان

مراحل درمان این بیماران را در زیر ملاحظه میکنید:

قبل از تولد

  • انجام مشاوره ژنتیک
  • مشاوره و ایجاد برنامه تغذیه

تولد تا یک ماهگی

  • تشخیص توسط متخصص
  • مراجعه به مراکز شکاف لب و کام
  • راهنمایی های تغذیه ای در مورد نحوه تغذیه و کنترل رشد

1-4 ماهگی

  • کنترل تغذیه و میزان رشد کودک
  • ترمیم شکاف لب
  • بررسی وضعیت شنوایی کودک ( هر 6 ماه یکبار تا بزرگسالی)
  • مشاورات گفتار و زبان

5-15 ماهگی

  • ترمیم شکاف کام
  • راهنمایی های مورد نیاز برای رعایت بهداشت دهان در این کودکان
  • مشاورات گفتار و زبان
  • بررسی میزان رشد و تغذیه کودک

16-24 ماهگی

  • ارزیابی گوشها و وضعیت شنوایی
  • ارزیابی گفتار و زبان

2-5 سالگی

  • جراحی ثانویه کام
  • ترمیم مجدد لب و بینی
  • شروع برنامه های گفتار درمانی هفته ای 3 بار
  • ارزیابی وضعیت دندانها توسط متخصص

6-11 سالگی

  • پیوند استخوان آلوئولار
  • بررسی وضعیت دندانها
  • معاینه توسط ارتودنتیست و شروع درمان در صورت لزوم
  • بررسی گوشها و وضعیت شنوایی

11-21 سالگی

  • جراحی فک و جراحی های زیبایی بینی
  • درمانهای ارتودنسی در صورت لزوم
  • مشاوره ژنتیک

 

کانال تلگرام مطب تخصصی دندانپزشکی دکتر اصلانی و دکتر حجازی
کانال تلگرام مطب تخصصی دندانپزشکی دکتر اصلانی و دکتر حجازی
0/5 ( 0 بازدید )