ارتودنسی نقش مهمی در درمان کودکان دارای شکاف کام و لب ایفا می‌کند. در درمان اين بيماران چهار مرحله‌ی مجزا وجود دارند که متخصص ارتودنسي نيز در آنها مشارکت خواهد داشت و تا حدود بیست سالگی بیمار به طول خواهد انجامید. در اين پروسه تركيبى ارتودنتیست با همکاری دندانپزشک و جراح زیبایی فک و صورت به درمان بیماران خواهد پرداخت. هدف از این کار، تعیین بهترین زمان‌بندی برای تکمیل درمان ارتودنسی است.

1 - درمان شکاف کام و لب
درمان شکاف کام و لب (لب شکری) در کودکان

مرحله‌ی اول درمان کودکان دارای شکاف کام ولب

نخستین مرحله‌ی درمان از بدو تولد تا 7 سالگی است. در این مرحله، طرح درمان اولیه توسط تیم درمان ناهنجاری‌های کرانیوفاسیال (مربوط به صورت و سر) آماده می‌شود. طی این دوره متخصص ارتودنسي درمان‌های ارتوپدی‌ فک بالا را از دوران نوزادی کودک تا سال‌های اول دبستان انجام می‌دهد. هدف از این مرحله‌ی درمان، قرار دادن فک بالا در تناسب کامل با سایر اجزای سر، با در نظر گرفتن فک پایین و فرایند رشد دندان‌ها در روند درمان ارتودنسی خواهد بود. در رابطه با استفاده از ابزارهای خارج دهانی که به درون دهان پین می‌شوند در مقایسه با ابزارهای غیر فعال ارتودنسی، اختلاف نظرهای بسیاری وجود دارد و در رابطه با زمان‌بندی صحیح درمان ارتوپدی و تاثیرگذاری آنها اتفاق نظر وجود ندارد.

مرحله‌ی دوم درمان کودکان دارای شکاف کام ولب

دومین مرحله شامل درمان ارتودنسی در حین رشد دندان‌های شیری می‌باشد، که محققان معتقدند رابطه‌ی مستقیم با گستردگی شکاف اطراف فک بالا دارد. این مرحله‌ی درمان در سنین 5 تا 7 سال انجام می‌شود. باید به خاطر داشت که رشد دندان در کودکان مبتلا به شکاف کام و لب نسبت به کودکان معمولی در 96 درصد از موارد با تاخیر صورت می‌گیرد. برای عدم رشد دندان‌های شیری در منطقه‌ی شکاف خورده‌ی استخوان فک نیاز به درمان‌های خاص است. این درمان‌ها شامل از استفاده از فیس ماسک است تا بتواند فرایند رشد را طولانی کند. درمان کراس بایت نیز شامل ایجاد تعادل در تداخل اکلوزال (عدم قرارگیری درست سطح جونده‌ی دندان‌ها) مى باشد.

2 - درمان شکاف کام و لب
درمان شکاف کام و لب (لب شکری) در کودکان

مرحله‌ی سوم درمان کودکان دارای شکاف کام ولب

سومین مرحله‌ی درمان در دوره‌ی واسط دندانی (دوره‌ای که طی آن تعدادی دندان شیری و تعدادی دندان دائمی در دهان وجود دارند) و طی سنین ٨ تا ١٠ سالگی انجام می‌شود.این دوره با پیوند استخوان آلوئولار همزمان است، 6 ماه پیش از پیوند، از ابزار های ثابت روی قوس دندانی فک بالا استفاده می‌شود. این کار موجب حذف کراس بایت و دیگر پیامدهای ناخوشایند قرارگیری نادرست دندان‌های جلو خواهد شد و به زیبایی دندان‌ها کمک خواهد کرد.

بیرون آمدن دندان نیش مجاور شکاف کام ثانویه (یا شکاف در بافت نرم) مهم است زیرا زمان‌بندی درمان‌های ارتودنسی بعدی را کنترل خواهد کرد. شواهد حاکی از آن است که دندان‌های نیش همزمان با پیوند استخوان بیرون می‌آیند.

3 - درمان شکاف کام و لب
درمان شکاف کام و لب (لب شکری) در کودکان

مرحله‌ی چهارم درمان کودکان دارای شکاف کام ولب

چهارمین مرحله همزمان با رشد دندان‌های دائمی، از 10 تا 13 سالگی و حتی در سنین بالاتر، انجام می‌شود. در این دوره مشخص خواهد شد که آیا بیمار به جراحی ارتودنسی نیاز دارد یا خیر. تحقیقات حاکی از آن است که بیماران مبتلا به شکاف کام و لب در اکثر موارد نیاز به این جراحی خواهند داشت. از آنجا که در بیماران دارای شکاف کام و لب به احتمال زیاد مشکلات اسکلتی کلاس III وجود دارد، به همین دلیل ارتودنتیست با دقت دیگر شواهد تیم کرانیوفاسیال را مورد بررسی قرار می‌دهد تا مشخص نماید آیا بیمار برای جراحی ارتودنتیک شرایط لازم را داشته باشد.

4 - درمان شکاف کام و لب
درمان شکاف کام و لب (لب شکری) در کودکان

 

در تشخیص مال اکلوژن در افراد دارای شکاف کام ولب همان روش‌هایی به کار برده می‌شوند که در معاینات ارتودنسی معمول مورد استفاده قرار می‌گیرند: عکس‌های صورت و دندان، قالبگیری دندان و رادیوگراف‌های بیرون دهان و درون دهانی. به طور کلی، نمونه‌های معاینات ارتودنسی در سنین 9، 12 و 18 سالگی گرفته می‌شوند.

رادیوگرافی پانورامیک برای پیدا کردن دیدی کلی از فرایند رشد دندان‌ها و تشخیص ناهنجاری‌های دندانی مورد استفاده قرار می‌گیرد. رادیوگراف اکلوزال استاندارد از منطقه‌ی دارای شکاف و نیز رادیوگراف پری آپیکال از منطقه‌ی دارای شکاف معمولا برای بررسی پهنا و شدت نقص استخوان فک و با هدف پیگیری پیوند استخوان فک گرفته می‌شود.

مراحل درمان ارتودنسی افراد دارای شکاف کام و لب:

  1. درمان ارتودنسی پیش از پیوند استخوان فک
  2. پیوند ثانویه‌ی استخوان فک
  3. ارتودنسی پس از پیوند استخاون فک
  4. جراحی ارتودنتیک
  5. مرحله‌ی نهایی و حفظ نتایج درمان

طرح درمان کامل ارتودنسی باید ابزارهای درونی قوس دندانی و ابزارهای بیرونی قوس دندانی را شامل شود.

گزینه‌های درمانی درون قوس دندانی عبارتند از:

  • بستن فضای بین منطقه‌ی دندان‌های کناری جلوی فک بالا که به طور کامل رشد نکرده‌اند، با استفاده از مزیالیزاسیون (تمایل دندان‌ها رو به جلو) ارتودنتیک دندان‌های عقبی اطراف شکاف صورت می‌گیرد. (تصاویر الف-د)
5 - درمان شکاف کام و لب
درمان شکاف کام و لب (لب شکری) در کودکان

 

  • حفظ دندان‌های کناری جلوی فک بالا در منطقه‌ی شکاف، زمانی که وجود دارند و طول ریشه‌ی آنها مناسب است.
  • حفظ جای دندان‌های جلو که رشد نکرده‌اند تا پس از پایان درمان ارتودنسی کاشت ایمپلنت صورت گیرد.
  • کاشت ایمپلنت در منطقه‌ی دندان‌های نیش-پرمولر (دندان‌های آسیای کوچک) پس از جابجایی دندان نیش فک بالا به سمت مزیال در جای دندان کناری جلو که رشد نکرده است.

در 25 درصد از بزرگسالان دارای شکاف کام و لب به جراحی ارتودنتیک نیاز است زیرا استخوان‌ها سفت و محکم شده‌اند. در شکاف کام ولب بیشترین تاثیر در فک بالا دیده می‌شود. بنابراین، در اکثر موارد، فرایند ارتودنسی شامل جلو آوردن فک بالا می‌شود تا عقب بردن فک پایین. در صورت شدید بودن اورجت معکوس ( قرار داشتن دندان‌هاي قدامي پايين جلوتر از دندان‌هاي قدامي فک ‌بالا)، ممکن است نیاز باشد در هر دو فک جراحی صورت گیرد تا تنفس و زیبایی بهبود یابند.

پس از اتمام مراحل درمان ارتودنسی، مرحله‌ی حفظ و تثبیت نتایج درمان ارتودنسی آغاز می‌شود که از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. احتمال بازگشت شکاف در کام بالا بیشتر از فک پایین است. پیوند استخوان مختص منطقه‌ی آلوئولار است، که موجب می‌شود کل شکاف کام توسط بافت نرم پوشانده شود.

درمان بیماران دارای شکاف کام و لب نیازمند کار گروهی چندین متخصص خواهد بود. مراقبت‌های چندگانه نیز دقیقا از بدو تولد آغاز می‌شوند و تا بزرگسالی ادامه خواهند داشت. هماهنگی میان این متخصصان نقش مهمی در موفقیت طرح درمان دارد.