التهاب لثه یکی از شایع ترین مشکلاتی است که بسیاری از افراد در طول درمان ارتودنسی با آن مواجه می شوند. این عارضه، اگرچه در نگاه ابتدایی تنها به صورت قرمزی یا تورم مختصر بروز می کند، اما در صورت بی توجهی می تواند مسیر درمان ارتودنسی را مختل کرده و حتی مشکلات جدی تر برای سلامت دهان و دندان ایجاد نماید. شناخت دقیق علتها، عوامل تشدید کننده، نشانه ها و راهکارهای درمانی این مشکل، برای هر فردی که از دستگاه ارتودنسی ثابت یا متحرک استفاده می کند بسیار مهم بوده و باید تحت بررسی قرار گیرد؛ در ادامه از این مقاله همراه ما باشید.
آیا ارتودنسی باعث التهاب لثه می شود؟
به طور کلی باید گفت که ارتودنسی بهخودی خود عامل مستقیم التهاب لثه نیست، اما شرایطی فراهم می کند که احتمال بروز آن را افزایش می دهد. براکتها، سیم و اتصالات دستگاه ارتودنسی، محیط دهان را بیشتر مستعد التهاب کرده و فضاهای ریز و مخفی برای تجمع پلاک باکتریایی ایجاد می کنند. این پلاک ها، اگر به طور مرتب و اصولی پاکسازی نشوند، به التهاب لثه، خونریزی، بوی بد دهان و حتی عفونت منجر خواهند شد.از سوی دیگر، در آغاز درمان ارتودنسی و در زمان فعالسازی سیم ها، فشار وارده به دندان ممکن است موجب تحریک بافت لثه و حساسیت های گذرا شود. البته که این وضعیت معمولاً طبیعی است و پس از چند روز فروکش می کند. بنابراین ارتودنسی علت اصلی التهاب نیست، بلکه باعث ایجاد چنین شرایطی محسوب می شود و بسته به نحوه رعایت بهداشت دهان، مهارت متخصص ارتودنسی و وضعیت سلامت فرد، می تواند به مشکلی کوچک یا چالشی بزرگ تبدیل شود.
علت التهاب لثه در ارتودنسی چیست؟
برای کنترل یا جلوگیری از التهاب لثه، ابتدا باید دلایل آن را شناخته و تحت بررسی قرار داد. مهم ترین علت التهاب لثه در ارتودنسی شامل موارد زیر است که عبارت اند از:
● تجمع پلاک و باکتری: اصلی ترین دلیل التهاب لثه در بیماران ارتودنسی، انباشته شدن پلاک میکروبی در اطراف براکت ها است؛ به طوری که این پلاک ها به سرعت سخت شده و به جرم تبدیل می شوند؛ جرمی که با مسواک زدن معمولی از بین نمی رود و اصلی ترین محرک التهاب به شمار می رود.
● دشواری رعایت بهداشت دهان: وجود براکت ها، سیم و سایر ابزارهای ارتودنسی، شستشو و پاکسازی دندانها را دشوارتر می کنند. حتی افرادی که پیش از ارتودنسی به صورت منظم مسواک استفاده می کردند بعد از ارتودنسی، با چالش بیشتری روبه رو می شوند؛ چرا که وجود ارتودنسی عدم دسترسی مناسب به شیارهای لثه، احتمال التهاب را چند برابر می کند.
● تحریک لثه: گاهی سیم یا براکت در تماس مستقیم با لثه قرار گرفته و آن را دچار اصطکاک می کند. این تحریک مداوم ممکن است به تورم، زخم و التهاب منجر شود که در چنین شرایطی مراجعه به متخصص ارتودنسی ضروری است.
● مصرف برخی داروها: استفاده از برخی دارو ها ممکن است باعث بروز مشکلاتی از جمله التهاب لثه شود ؛ از این رو باید گفت که این موضوع حتما باید با متخصص ارتودنسی تحت بررسی قرار گیرد.
● خشکی دهان : کاهش ترشح بزاق به علت استرس، داروها یا مشکلات غدد بزاقی محیط مناسبی برای رشد باکتری ها ایجاد می کند و التهاب لثه را تسریع می نماید.
عوارض التهاب لثه با ارتودنسی
وقتی صحبت از عوارض التهاب لثه با ارتودنسی می شود، بسیاری افراد تصور می کنند که این مشکل تنها به قرمزی یا تورم لثه محدود است، اما واقعیت چیزی فراتر از یک التهاب است و میتواند مشکلات جدی تری به وجود آورد. خونریزی و حساسیت شدید لثه ، افزایش بوی بد دهان، ایجاد پاکت های لثه ، تحلیل لثه ، اختلال در روند درمان ارتودنسی و افزایش احتمال لق شدن دندان ها از اصلی ترین عوارض های التهاب لثه در ارتودنسی به شمار می روند.
چگونه می توان از التهاب لثه در ارتودنسی پیشگیری کرد؟
پیشگیری و رعایت برخی نکات ساده می تواند تا حد زیادی از بروز مشکلات التهاب لثه پیشگیری کرده و حتی بروز آن غیر ممکن شود. از این رو برخی نکات بسیار مهم در پیشگیری از بروز مشکلات لثه ای در ارتودنسی عبارت اند از:
- انتخاب متخصص ارتودنسی ماهر و با تجربه
- مراجعه منظم به ارتودنتیست برای بررسی وضعیت لثه
- استفاده از خمیردندان های ضد پلاک
- پرهیز از مصرف زیاد خوراکی های چسبناک
- نوشیدن آب فراوان برای حفظ رطوبت دهان
- عدم استعمال دخانیات
- آموزش صحیح مسواک زدن توسط متخصص ارتودنسی
- استفاده از مسواک مخصوص ارتودنسی
نشانه های هشدار دهنده التهاب لثه با وجود ارتودنسی
قرمزی یا تیره شدن رنگ لثه ، خونریزی هنگام مسواک یا نخ دندان، تورم یا پف کردگی، بوی بد دائمی دهان، درد یا حساسیت لثه
عقب نشینی لثه یا قابل مشاهده بودن ریشه دندان نشانه های اصلی و نگران کننده ای است که ممکن است بیمار با آن مواجه شود و توصیه می شود که در صورت مشاهده حتما به متخصص ارتودنسی مراجعه کند.
بیوفیلم یا پلاک باکتریایی
بیوفیلم که با نام پلاک باکتریایی دندان نیز شناخته میشود میتواند موجب بیماریهای لثه و پوسیدگی دندان شود. با افزایش تجمع پلاک, باکترهای موجود در آن موجب التهاب بیشتر لثه خواهند شد. برداشتن مداوم این بیوفیلم به کمک مسواک و نخ دندان بهترین روش برای جلوگیری از ایجاد و گسترش بیماریهای لثه در طول دوره درمان ارتودنسی میباشد. اگر بیوفیلمهای ایجاد شده به طور روزانه برداشته نشوند و 24 تا 48 ساعت از ایجاد آنها بگذرد میتوانند موجب التهاب بافتهای لثه ای شوند که با نام ژینژیویت(التهاب لثه) شناخته میشود.
ژینژیویت یا التهاب لثه
ژینژیویت موجب تورم, قرمزی و خونریزی لثه ها هنگام مسواک زدن میشود و به عنوان مرحله آغازین بیماری های پریودنتال (بیماری های ساختارهای نگهدارنده دندان) در نظر گرفته میشود؛ به این معنا که اگر درمان نشود و به مراحل پیشرفته برسد میتواند موجب آسیب به ساختارهای پشتیبانی کننده دندان نظیر PDL شود .خصوصا زمانی که دندانها تحت تاثیر نیروهای ارتودنتیک در حال جا به جایی هستند. در این گونه موارد ممکن است متخصص ارتودنسی فرد را به یک پریودنتیست ارجاع دهد تا وضعیت لثه ها مورد بررسی قرار گیرد. در مواردی که تخریب بسیار شدید باشد ممکن است لازم باشد تا براکتها به طور موقت جدا شوند و لثه ها تحت عمل جراحی قرار گیرند.
التهاب علاوه بر آنکه موجب غیر طبیعی به نظر رسیدن لبخند میشود تمیز کردن دندانها را نیز دشوارتر از قبل میکند و به این ترتیب یک سیکل معیوب آغازمیشود.البته تا زمانی که التهاب لثه (ژینژیویت) وارد مرحله پیشرفته خود نشده باشند این فرایند قابل بازگشت است. برای جلوگیری از پیدایش این التهاب در طول درمان, رعایت کامل بهداشت دهان و دندان (استفاده از نخ دندان و مسواکهای مخصوص) مورد نیاز است. در کنار ابزارهای مکانیکی استفاده از دهانشویه ها نیز در جلوگیری از ایجاد پلاک موثر می باشند.نقش دهانشويه ها در درمان ارتودنسى بايد جدى گرفته شود.
صرفا مسواك زدن و تميز كردن مكانيكى دندانها در ارتودنسى كافى نيست.فردى كه ارتودنسى كرده است بايستى در طول درمان ارتودنسى خود از محلولهاى شيميايى(يا همان دهانشويه ها)نيز براى كنترل التهاب لثه خود بهره گيرد. علاوه بر ژینژیویت ،بافتهای لثه ممکن است با hypertrophy (افزایش ابعاد سلولها) و hyperplasia (افزایش تعداد سلولها) نیزبه براکتها واکنش نشان دهند؛ که در بعضی موارد بافتهای hypertrophic و hyperplasic لثه نیز تا زمان برداشتن پلاک میکروبی بهبود نخواهند یافت.
تشخیص و درمان مشکلات لثه در طی درمان ارتودنسی
به طور کلی التهاب خفیف تا متوسط لثه در بسیاری از افرادی که در اواسط دوره درمان خود هستند ایجاد میشود و این التهاب لثه ایجاد شده در دوره درمان ارتودنسی، معمولا نگران کننده نیست و تا یک هفته پس از برداشتن براکتها برطرف می شود. موارد شدید معمولا در افرادی که سالها تجربه التهاب مزمن لثه را داشته اند و نسبت به بهداشت دهان خود بی توجه هستند ایجاد می شود. فارغ از میزان تورم و التهاب آنچه اهمیت دارد تشخیص و درمان زود هنگام مشکل است تا اطمینان حاصل شود در روند درمانی و سلامتی لثه ها مشکلی ایجاد نخواهد شد؛ چرا که در پایان دوره درمان، ظاهر لثه ها به اندازه دندانها در زیبا به نظر رسیدن لبخند تاثیر خواهد داشت. در واقع آنچه كه لبخند فرد را در مجموع زيبا نشان مى دهد،تركيبى از نظم مناسب دندانها و لثه هايى سالم مى باشد كه به خوبى دور اين دندانها شكل گرفته باشد.
