می دانیم که داشتن لبخندی زیبا تا حد زیادی در زیبایی چهره و اعتماد به نفس افراد تاثیر گذار است. افرادی که تحت درمان ارتودنسی قرار دارند، ممکن است با این پرسش مواجه شوند که آیا انجام فعالیت های بدنی و ورزشی در دوران درمان بی خطر است یا خیر؟ باید گفت که این موضوع به نوع ورزش، شدت تماس فیزیکی و وضعیت دستگاه ارتودنسی وابسته است. در ادامه از این مقاله ، با جزئیات دقیق به بررسی جنبه های مختلف ورزش در ارتودنسی خواهیم پرداخت.
ارتودنسی و ورزش
درمان ارتودنسی فرایندی ظریف ، زمان بر اما اصولی است که با اعمال فشارهای تدریجی بر دندان ها، موجب حرکت و تنظیم موقعیت صحیح آن ها می شود. از سوی دیگر، ورزش نیز فعالیتی است که گاه با حرکات شدید، ضربه، تنش عضلانی و فعالیت زیاد همراه است. بدیهی است که بی توجهی به ایمنی در هنگام ورزش ممکن است باعث آسیب های دهانی و حتی تخریب دستگاه ارتودنسی شود. بنابراین، آگاهی از ورزش های مجاز با ارتودنسی و اجتناب از ورزشهای خطرناک در ارتودنسی گامی اساسی برای موفقیت درمان به شمار می رود.
چالش های فیزیکی در زمان ارتودنسی
استفاده از براکت، سیم ها و هرگونه دستگاه خارجی در دهان، حساسیت و شکنندگی خاصی برای دندان ها یا سایر اندام های دهان ایجاد می کند. هرگونه ضربه یا فشار ناگهانی به دهان می تواند به سرعت باعث شکستگی براکت، خم شدن سیم یا ایجاد زخم در بافت های نرم شود. افزون بر این، فعالیت های ورزشی با شدت بالا ممکن است باعث افزایش ضربان قلب و تعریق زیاد شوند که این موضوع به نوبه خود ریسک التهاب یا تحریک در ناحیه دهان را افزایش می دهد. از سوی دیگر، وجود دستگاه ارتودنسی متحرک نیز در حین ورزش نیاز به مدیریت ویژه دارد؛ چرا که احتمال افتادن یا گم شدن پلاک در حین حرکات شدید وجود دارد. در نتیجه، داشتن برنامه ای دقیق برای انتخاب نوع ورزش و رعایت اقدامات حفاظتی از اهمیت بالایی برخوردار است تا سلامت دندان ها در کنار ورزش و فعالیت های جسمانی حفظ شود.
چه ورزش هایی در ارتودنسی خطرناک است؟
به طور کلی، ورزش هایی که با برخورد بدنی، ضربه یا تماس مستقیم فیزیکی همراه هستند، جزو فعالیت های ورزشی خطرناک در ارتودنسی محسوب می شوند. ورزش هایی نظیر بوکس، تکواندو، کاراته، فوتبال، بسکتبال، هاکی روی یخ، و راگبی به دلیل تماس زیاد و احتمال وارد شدن ضربه به ناحیه دهان و فک، خطر بالایی دارند. در این ورزش ها، حتی یک ضربه کوچک می تواند سبب دندان درد ارتودنسی، شکستن براکت، بریدگی لب یا آسیب به لثه شود. در واقع، ورزشهای خطرناک در ارتودنسی آن دسته از فعالیتهایی هستند که در آنها محافظت از صورت دشوار است یا احتمال سقوط و زمین خوردن زیاد برای بیمار وجود دارد.
نقش محافظ دهان در پیشگیری از آسیب
محافظ دهان یا Mouthguard یکی از عقلانی ترین روش ها برای محافظت از دندان و فضای آن جهت جلوگیری از آسیب های حین ورزش به شمار می رود. محافظ دهان در حقیقت سپری است که میان دستگاه ارتودنسی و محیط بیرونی قرار میگیرد و از تماس مستقیم ضربات جلوگیری می کند. این وسیله معمولاً از مواد نرم و قابل انعطاف ساخته شده و در دو نوع آماده و سفارشی قابل تهیه است. معمولا محافظ هایی که تحت نظر متخصص ارتودنسی بیمار ساخته میشوند ، شرایط بهتری برای دهان و دندان ها فراهم کرده و خطر کمتری برای بیمار به همراه دارد.
امروزه انواع مختلفی از محافظهای دهان وجود دارند. بهترین محافظهای دهان, محافظهایی هستند که به طور شخصی (custom) و بر اساس قالب دهان فرد برای وی ساخته شده باشند. پایداری و نگهداری آسان در دهان, عدم تداخل با تکلم و تنفس از جمله مزایای محافظهای مخصوص ساخته شده برای هرفرد هستند.
ورزش های مجاز با ارتودنسی
باید گفت که خوشبختانه بسیاری از فعالیت های ورزشی هیچ گونه خطر جدی برای افراد تحت درمان ارتودنسی ایجاد نمی کنند. ورزش های سبک نظیر پیاده روی، شنا، یوگا، دویدن آرام، ایروبیک و دوچرخه سواری از ورزش هایی هستند که فرد می تواند بدون نگرانی درباره ارتودنسی آنها را انجام دهد. در این نوع ورزش ها، حرکات نرم ، کنترل شده و بدون برخورد مستقیم است.
تکواندو با ارتودنسی
عمدتا ورزشهای رزمی به دلیل برخوردهای فیزیکی و احتمال وارد شدن ضربه توصیه نمیشوند ؛ این رشته ورزشی به دلیل دارا بودن برخورد های فیزیکی و تماس مستقیم با حریف ، در گروه ورزش های خطرناک با وجود ارتودنسی قرار گرفته و ممکن است باعث آسیب شدید به دندان ها بافت نرم و غیره شود. همچنین اگر بیمار علاقه به انجام تکواندو با وجود ارتودنسی دارد ، می تواند از محافظ های مخصوص برای ارتودنسی و محافظت از دهان و دندان استفاده کند. باید توجه نمود که برای استفاده از این محافظ ها توصیه می شود که حتما با متخصص ارتودنسی مشورت نموده و حتما از مبارزات سنگین در دوره ابتدایی و شروع ارتودنسی پرهیز کند.
خطرات ورزشهای رزمی با وجود ارتودنسی
عمدتا هرگونه ضربه شدید به دندان و فک می تواند باعث لق شدن دندان و حتی خطراتی چون کنده شدن دندان شود. ورزشهای رزمی به دلیل برخورد های سنگین فیزیکی با وجود دستگاه ارتودنسی می تواند باعث آسیب های شدید دندانی و تخریب و آسیب به بافت نرم دندانی نیز شود.
گارد كامل صورت
ورزشكاران برخى رشته ها خود از گاردهايى استفاده مى كنند كه مانع آسيب به صورت مى شوند. گاردهای کامل صورت که در ورزشهای پربرخورد نظیر فوتبال آمریکایی یا ورزشهای رزمی مورد استفاده قرار میگیرند، دهان را از بیشتر ضربات وارد شده حفاظت میکنند. در کنار استفاده از گاردهای کامل صورت ،استفاده از سایر روشهای محافظت دهان نیزمی تواند سودمند باشد. متخصصین ارتودنسی استفاده از محافظ های دهان را -هنگام انجام فعالیتهای ورزشی که احتمال آسیب به محیط دهان وجود دارد- توصیه می کنند. این گونه محافظ ها دندانها ،لبها ،گونه ها و زبان را از صدمات احتمالی وارد شده محافظت می کنند.
گاردهای آماده دهان و دندان
گاردهای از پیش ساخته شده، نسبت به انواع شخصی، درجات پایین تری از پیشگیری و راحتی را دارند و ممکن است ضخیمتر به نظر برسند. همچنین برای نگهداری و ثبات انها در دهان ،در بیشتر موارد باید فکها بسته باشند و همین امر ممکن است تنفس و تکلم را اندکی دشوارتر سازد. هنگامی که بریس ها بر روی دندانها هستند و موقعیت دندانها مرتبا در حال تغیر است, میتوان از محافظهایی تحت عنوان بویل اند بایت (boil & bite) استفاده کرد چرا که با تغییر موقعیت فک و دندانها خود را تطابق می دهند. همانطور که از نام آنها پیداست این محافظها ابتدا در آب جوشانده میشوند و بر اثر حرارت، مواد موجود در آنها نرم میشود . سپس در حالی که گارد هنوز نرم است آنرا در دهان قرار داده و به آرامی گاز میگیرند و به این ترتیب گارد شکل دهان را به خود میگیرد .هرچند در نهایت نمیتوان آنها را به راحتی گاردهای مخصوص هر فرد دانست و در بعضی موارد ضخامت آنها در حدی نیست که بتواند اثر دندان به همراه brace را بر روی خود ثبت کند و از اینرو شاید میزان حفاظت کنندگی آنها به میزان کافی نباشد.
